Het verschil tussen een pakbon en een factuur is het doel. Een pakbon gaat met de zending mee en vermeldt wat er is geleverd, meestal zonder prijzen, zodat de ontvanger de levering kan controleren. Een factuur is het betaalverzoek: hij vermeldt prijzen, btw en betaalgegevens, moet aan wettelijke eisen voldoen en is bij leveringen aan ondernemers verplicht. Een pakbon is niet wettelijk verplicht en kan een factuur nooit vervangen.

Rond één verkoop ontstaan al snel vijf documenten: offerte, orderbevestiging, pakbon, factuur en soms een creditfactuur. In dit artikel lees je wat elk document doet, wat erop staat, welke verplicht zijn en welke je moet bewaren.

Vijf documenten in één keten

Elk document hoort bij een stap in de verkoop:

  1. Offerte: je aanbod, vóór de overeenkomst. Wat lever je, tegen welke prijs en onder welke voorwaarden?
  2. Orderbevestiging (bij diensten vaak opdrachtbevestiging genoemd): de vastlegging van wat is afgesproken, direct na het akkoord of de bestelling.
  3. Pakbon (ook afleverbon of leverbon): de lijst van wat er in deze zending zit, bij de levering.
  4. Factuur: het verzoek om betaling, bij of kort na de levering.
  5. Creditfactuur: de correctie achteraf, als er iets wordt teruggenomen, verrekend of hersteld.

Niet elke verkoop heeft alle vijf nodig. Een adviseur die op uurbasis werkt, heeft geen pakbon. Een winkel die uit voorraad verkoopt, maakt geen offerte. De factuur is het enige document dat bij zakelijke klanten altijd terugkomt.

Wat staat op welk document?

OfferteOrderbevestigingPakbonFactuurCreditfactuur
DoelAanbod doenAfspraak vastleggenLevering controlerenBetaling vragenFactuur corrigeren
MomentVóór akkoordNa akkoord of bestellingBij leveringBij of na leveringNa een factuur
Eigen nummerOffertenummerOrdernummerPakbonnummerFactuurnummer, doorlopendEigen nummer, doorlopend
Artikelen en aantallenJaJaJa, wat nu is geleverdJaJa, wat wordt gecrediteerd
Prijzen en btwJaJaMeestal nietJa, verplichtJa, als negatief bedrag
LeverdatumPlanningAfgesproken datumDatum van leveringVerplichtVerwijzing naar factuur
BetaalgegevensBetalingsafspraakBetalingsafspraakNeeJaHoe het bedrag wordt verrekend
Wettelijke inhoudseisenBeperktBeperktGeenJa, de factuureisenJa, zoals een factuur

Offerte

De offerte beschrijft wat je aanbiedt: het werk of de producten, de prijs met btw, de geldigheidstermijn en je voorwaarden. Aanvaardt de klant de offerte, dan is er een overeenkomst. Hoe je een offerte opbouwt, lees je in een goede offerte maken; wat een akkoord juridisch betekent, in akkoord op een offerte.

Orderbevestiging

De orderbevestiging herhaalt wat er is afgesproken: de artikelen of het werk, de aantallen, de prijs, de leverdatum, het afleveradres en de betalingsafspraak. Hij is vooral waardevol als de afspraak afwijkt van de offerte, of als er helemaal geen offerte was, bijvoorbeeld bij een telefonische bestelling. Een bevestiging die de klant zonder commentaar ontvangt, is later sterk bewijs van wat is afgesproken. Is de offerte online of per e-mail geaccepteerd zonder wijzigingen, dan is een aparte orderbevestiging vaak niet nodig: de offerte en het akkoord vormen samen het bewijs.

Pakbon

De pakbon zit bij de zending en vermeldt de afzender, de ontvanger, het afleveradres, het ordernummer en per regel het artikel en het geleverde aantal. Prijzen ontbreken meestal, omdat de pakbon bedoeld is voor het magazijn of de ontvangstbalie en niet voor de administratie. Lever je een bestelling in delen, dan krijgt elke zending een eigen pakbon, met daarop wat er nu wel en nog niet bij zit. Laat de ontvanger de pakbon aftekenen als je bewijs van aflevering wilt hebben.

Factuur

De factuur is het enige document in de keten met een vaste wettelijke inhoud: onder meer je naam en adres en die van de klant, je btw-identificatienummer, een uniek doorlopend factuurnummer, de factuurdatum, de leverdatum, een omschrijving, het bedrag exclusief btw, het btw-tarief en het btw-bedrag. De volledige lijst staat in aan welke eisen moet een factuur voldoen. Met een factuur kan je zakelijke klant de btw aftrekken; met een pakbon of orderbevestiging kan dat niet.

Creditfactuur

Een verstuurde factuur wijzig je niet. Komt er iets retour, is er te veel berekend of geef je achteraf korting, dan maak je een creditfactuur met een eigen nummer en een verwijzing naar de oorspronkelijke factuur.

Wat is verplicht en wat niet?

  • Factuur: verplicht bij zakelijke klanten. Voor leveringen en diensten aan ondernemers en aan rechtspersonen die geen ondernemer zijn, moet je een factuur uitreiken, uiterlijk op de 15e dag van de maand na de levering. Aan particulieren hoeft dat in de meeste gevallen niet. Zie hoe snel moet je een factuur sturen.
  • Creditfactuur: verplicht als je een factuur corrigeert. Een correctie op een uitgereikte factuur moet zelf ook als factuurdocument herkenbaar zijn en naar de oorspronkelijke factuur verwijzen.
  • Pakbon: niet verplicht. Er is geen algemene wettelijke plicht om een pakbon mee te sturen. Het is een praktisch hulpmiddel. Voor het vervoer zelf kunnen eigen documenten gelden, zoals een vrachtbrief; dat is iets anders dan een pakbon. Ook kan je klant in zijn inkoopvoorwaarden een pakbon met ordernummer eisen.
  • Offerte: niet verplicht, maar zonder offerte is achteraf lastig te bewijzen wat de prijs en de omvang van de opdracht waren. Je handelsnaam en KvK-nummer horen er wel op te staan.
  • Orderbevestiging: tussen bedrijven niet verplicht. Verkoop je op afstand aan consumenten, bijvoorbeeld via een webshop, dan moet je de overeenkomst wel bevestigen op een duurzame gegevensdrager, zoals een e-mail: binnen een redelijke termijn en uiterlijk bij de levering van de zaken of voordat de dienst begint (artikel 6:230v BW).

Voorbeeld: één bestelling, vijf documenten

Een kantoorinrichter levert 40 bureaustoelen aan een accountantskantoor, voor € 180 per stuk exclusief btw.

DatumDocumentNummerInhoud
2 november 2026OfferteOFF-2026-014240 stoelen à € 180,00, levering binnen twee weken, geldig tot 2 december
5 november 2026Akkoord en orderbevestigingOrder 261140 stoelen, levering op 12 november, afleveradres, betaling binnen 30 dagen
12 november 2026PakbonPB-2611-140 stoelen geleverd, afgetekend door de receptie; geen prijzen
12 november 2026Factuur2026-0388€ 7.200,00 + € 1.512,00 btw = € 8.712,00
19 november 2026Creditfactuur2026-03952 beschadigde stoelen retour: -€ 360,00 - € 75,60 btw = -€ 435,60

Controle: 40 × € 180,00 = € 7.200,00 en 21% daarvan is € 1.512,00. De twee geretourneerde stoelen zijn samen € 360,00, met € 75,60 btw. De klant betaalt per saldo € 8.712,00 - € 435,60 = € 8.276,40. Op de factuur staan het offerte- en ordernummer, op de creditfactuur het factuurnummer 2026-0388. Zo kan de klant elk document aan de bestelling koppelen, en kun jij bij een vraag in een minuut laten zien wat er is afgesproken, geleverd en gefactureerd.

Kan één document meerdere functies hebben?

Deels. Een factuur die je met de zending meestuurt, kan in de praktijk ook als pakbon dienen, zolang de ontvanger er de levering mee kan controleren. Grotere klanten willen dat meestal niet: daar gaat de pakbon naar het magazijn en de factuur naar de crediteurenadministratie, vaak per e-mail of als e-factuur. Andersom werkt het niet. Een pakbon of orderbevestiging met prijzen is geen factuur, tenzij het document aan alle factuureisen voldoet en een factuurnummer uit je reeks heeft. Hetzelfde geldt voor een proforma: dat is een voorlopige opgave, geen factuur.

Welke documenten moet je bewaren?

Voor je zakelijke administratie geldt een fiscale bewaarplicht van zeven jaar, en tien jaar voor gegevens over onroerende zaken. Volgens de Belastingdienst horen alle gegevens die je over je onderneming vastlegt, op papier of digitaal, bij je administratie. Genoemd worden onder meer ontvangen facturen en kopieën van verzonden facturen, bankafschriften, contracten, overeenkomsten en andere afspraken, en berichten. Praktisch betekent dat:

  • Facturen en creditfacturen: altijd bewaren, in de vorm waarin je ze hebt verstuurd of ontvangen. Een digitale factuur bewaar je dus digitaal.
  • Offertes met akkoord en orderbevestigingen: dit zijn overeenkomsten en afspraken, dus bewaren.
  • Pakbonnen: de Belastingdienst noemt ze niet apart, maar ze onderbouwen je leveringen en je voorraad. Bewaar ze daarom bij de order of de factuur, zeker de afgetekende exemplaren. Ze zijn ook je bewijs als een klant later zegt dat er minder is geleverd.
  • Niet-geaccepteerde offertes: die leiden niet tot een overeenkomst. Het is verstandig ze toch enige tijd te bewaren, als onderdeel van je correspondentie en voor je eigen prijsvergelijking.

De termijnen en de vorm waarin je bewaart, staan uitgewerkt in hoe lang moet je je administratie bewaren. Raakt een klant een factuur kwijt, lees dan hoe je een kopie van een factuur verstrekt. Ontvang je zelf pakbonnen en facturen van leveranciers, vergelijk ze dan met je bestelling voordat je betaalt; zie inkoopfactuur en verkoopfactuur.

Zo werkt het in StartInvoice

StartInvoice dekt het financiële deel van de keten: offertes, facturen en creditfacturen. Je maakt een offerte met een eigen nummerreeks, laat die online accepteren en zet hem na akkoord met één klik om in een factuur, in één keer of in termijnen. Een definitieve factuur is onveranderlijk; corrigeren doe je met een creditfactuur vanuit die factuur. StartInvoice maakt geen pakbonnen en geen aparte orderbevestigingen; de geaccepteerde offerte, met de vastgelegde naam en datum van het akkoord, doet in de praktijk dienst als bevestiging van de opdracht. Heb je voor je logistiek pakbonnen nodig, dan maak je die in je voorraad- of verzendsoftware en verwijs je op de factuur naar het ordernummer.

Kort samengevat: de offerte en orderbevestiging leggen vast wat is afgesproken, de pakbon wat is geleverd, de factuur wat moet worden betaald en de creditfactuur wat is gecorrigeerd. Alleen de factuur en de creditfactuur hebben een wettelijk voorgeschreven inhoud, maar bewaren doe je ze allemaal.